VNK - Vereniging Nederlandse Kerftabakindustrie

Laatst gewijzigd: 3 november 2011

Een stukje plantkunde

Tabak behoort botanisch tot het geslacht Nicotiana van de familie der Solanaceeën (nachtschaden). Van dezelfde afkomst zijn ook bijvoorbeeld de aardappel en de tomaat.

Het geslacht Nicotiana telt 70 soorten. Echt belangrijk zijn er maar twee, de Nicotiana Tabacum en de Nicotiana Rustica. Beide soorten werden al verbouwd in de 'Nieuwe Wereld' toen Columbus met zijn expeditie zijn ontdekkingen deed. Toen men echter grootschalig tabak ging verbouwen, bleek al spoedig dat de meeste rokers de voorkeur gaven aan de zachte, milde en geurige Nicotiana Tabacum. Op slechts enkele plaatsen in de wereld, zoals bepaalde streken in Rusland en enkele Aziatische landen, wordt nu nog, met name voor plaatselijke consumptie, de harde, zwaardere en vooral scherpe Nicotiana Rustica verbouwd. Oorspronkelijk groeide de tabaksplant alleen in tropische en subtropische gebieden met een vochtig klimmaat. Later vond verbreiding plaats naar klimatologisch meer gematigde gebieden, waar nu onder andere door gewasveredeling en verbetering van de verbouwingsmethoden ook in grote hoeveelheden tabak verbouwd wordt. Tabakscultuur vindt men in vrijwel alle landen tussen de 60° noorderbreedte en 40° zuiderbreedte.

Van zaaien tot oogsten

De tabaksplant is een eenjarige plant. De plant is een snelle groeier: tussen zaaien en oogsten liggen niet meer dan zo'n vier a vijf maanden. In die tussentijd is het zaadje uitgegroeid tot een flinke plant, die van nature in hoogte kan variëren van 75 tot 250 cm. Dit is voor het grootschalige verbouwen en oogsten een te groot verschil. Men is er echter in geslaagd om planten te kweken met een wat meer gelijke hoogte. Tegenwoordig zijn op de grote tabaksplantages de planten zo'n anderhalf tot twee meter hoog. Zo groot als de plant is, zo klein is het zaadje waaruit hij gegroeid is. Een gram tabakszaad bestaat uit maar liefst 14.000 zaadjes. Van deze zeer fijne, korrelvormige zaadjes is naar verhouding vrij weinig nodig om een behoorlijke plantage aan te planten. Door de zorgvuldige selectie van het zaad, dat daardoor vrij duur is, wordt de verbouw bevorderd van gezonde gewassen met een grotere weerstand tegen invloeden van buitenaf, zoals bijvoorbeeld schimmelvorming. Ook het telen van kwalitatief betere soorten is hierdoor mogelijk. Om het kwetsbare zaadje zo goed mogelijk te beschermen, wordt voor het zaaien de aarde van de zaaibedden ontsmet en ziektekiem-vrij gemaakt. Er zijn verschillende zaadtypen, die ieder verschillende soorten tabaksplanten voortbrengen. Onder goede omstandigheden steken vrij snel na het zaaien de eerste tabaksplantjes boven de grond uit. De jonge, tere plantjes moeten tegen de vorst en de zon beschermd worden door bijvoorbeeld stro, bladeren, gewit glas of andere vormen van beschutting. Na zes tot acht weken zijn de plantjes zover dat zij overgezet kunnen worden op de grote plantage. De gezonde en sterke plantjes worden daartoe uitgezocht en op regelmatige afstanden uitgezet. In veel landen gebeurt dit nog met de hand, maar in de meer geïndustrialiseerde landen geheel mechanisch.

De kwaliteit van de tabak wordt door veel factoren beïnvloed. Allereerst is de keuze van het zaad erg belangrijk, maar ook de grond, het klimaat, de geografische ligging van de plantage en uiteraard de zorg tijdens het verbouwen, beïnvloeden in niet geringe mate de kwaliteit. Tijdens het groeien beginnen in de kop van de plant lichtroze bloemen te bloeien, die, tenzij men zaad wil kweken, uit de tabaksplant geknipt moeten worden. De tabaksplant is één grote stengel waaraan de bladeren spiraalsgewijs groeien. Mogelijke loten worden uitgeknipt. Hierdoor komen alle voedingsstoffen in de bladeren terecht. Voor dit doel worden ook de minder mooie bladeren weggehaald. Vier, vijf maanden na het zaaien kan er geoogst worden. Dat gebeurt op verschillende manieren: op bepaalde plaatsen in de wereld wordt de hele tabaksplant omgehakt (stamoogst), elders worden alleen de bladeren geplukt (bladoogst). Evenals bij het uitzetten van de jonge plantjes gebeurt in sommige landen het oogsten nog met de hand. In met name de geïndustrialiseerde landen doet de machine voor een groot deel het werk.

Nederlands English