VNK - Vereniging Nederlandse Kerftabakindustrie

Laatst gewijzigd: 3 november 2011

Tabak, het erfgoed van Columbus

Hoe lang er al gerookt wordt, is een vraag die waarschijnlijk nooit beantwoord zal worden. Het is echter zeker dat de Maya's zo rond het jaar 300 na Christus al rookten. Nog verder terug in het verleden, zo'n 500 jaar vóór Christus, werd er in enkele Aziatische landen ook al gerookt. Wetenschappers betwijfelen echter of daarvoor tabak gebruikt werd. Zeker is dat de oorsprong van het tabaksroken niet in Europa ligt. Na een diepgaand onderzoek rond 1930 constateerde Jerome Brooks in zijn wetenschappelijk boek 'The Mighty Leaf' dat de tabaksplant van oorsprong Amerikaans moet zijn.

Columbus heeft in de wereldgeschiedenis heel wat teweeggebracht. Hij bewees met zijn 'roekeloze' avonturen dat de wereld niet een platte schijf maar een ronde bol is, ontdekte daarbij Amerika en of dat allemaal nog niet genoeg was, voor Europa ook nog de tabak. 12 Oktober 1492 is in dit verband een belangrijke datum. Na de landing op het eiland Watling (iets ten noordoosten van Cuba) kreeg Columbus als verbroederingsgeschenk door de inheemse bevolking gedroogde bladeren aangeboden. Maar wat hij daar mee moest was voor Columbus zeer de vraag. Een paar weken later liepen twee van Columbus' metgezellen, Xeres en Torres, tegen het antwoord op. In het dagboek van Columbus staat op 2 november 1492: "Zij zagen veel mannen, die een zekere soort gras in hun handen hadden om de rook tot zich te nemen, door dit gras in een droog blad te doen, op wijze van een rol, en deze aan één kant aan te steken ". Deze 'rol' werd door de bevolking van West-Indië 'tabago' genoemd; het woord 'tabak' is bij deze verklaard. De tabago is als de voorloper van de sigaar te beschouwen.

Maar de ontdekkingsreizigers ontmoetten ook andere vormen van tabaksgebruik. Ramón Pané, die tot de expeditie van Columbus behoorde, ontdekte in 1496 dat de bevolking van Tahiti een tabakachtige substantie snoof.

In 1499 ontdekte Amerigo Vespucci dat de inheemse bevolking van wat later Venezuela genoemd zou worden reeds tabak pruimde. In het jaar 1500 maakte de Portugese ontdekkingsreiziger Cabral na een landing op de kust van Brazilië melding dat er pijpen werden gebruikt bij het roken van tabak. Een expeditie naar Mexico, onder leiding van Juan de Gryalva, ontdekte in 1518 het gebruik van de voorloper van de sigaret, een kleine holle rietstengel gevuld met een mengsel van sterk geurende stoffen en tabak.

De Spanjaarden, die na Columbus de Nieuwe Wereld betraden en veroverden, beschouwden de inheemse bevolking als wilden. Zoals wij nu weten, was dat een van hun vele misvattingen. Ook op het gebied van tabak verbouwen kenden de oorspronkelijke bewoners van dit werelddeel al vaak een zeer vergaande cultuur en bereidingswijze. Naast het gebruik als genotmiddel schreven de inheemsen aan de tabak ook medicinale eigenschappen toe. Met hun verhalen over de verre, vreemde landen namen de Spaanse ontdekkingsreizigers en zeelui ook de tabaksbladeren en het tabakszaad mee naar huis. Vanuit Spanje brachten de zeelui het rookgenot over naar andere Europese havens. Wellicht ligt hierin de verklaring dat het voorrecht om te roken lange tijd aan mannen was voorbehouden. Ook de verbouw van tabak nam vanuit Spanje in het begin van de 16e eeuwen grote vlucht. Europa nam bovendien het idee van de oorspronkelijke tabaksgebruikers over dat tabak medicinale eigenschappen zou bezitten. Bekend is het verhaal van Jean Nicot de Villemain (1530-1600), Frans diplomaat in Portugal. Zijn koningin, Catharina de Medici, leed aan ondraaglijke migraineaanvallen. Totdat Jean Nicot vernam dat aan gemalen tabak medicinale krachten werden toegekend. Hij besloot Hare Majesteit een kleine hoeveelheid toe te sturen. En zie, wat gebeurde er? Het werkte; Catharina de Medici kreeg door aan de tabak te snuiven verlichting van haar migraine. Jean Nicot heeft verder nog veel gedaan aan de verbreiding van het kruidige gewas. Aan hem danken wij de botanische naamgeving, want in 1828 gaven natuurkundigen zijn naam aan het toen ontdekte bestanddeel nicotine.

Holland

Of de koene Hollandse zeevarenden, die er mede voor zorgden dat tabak overal bekend werd, dit 'kruyd' ook in ons land introduceerden, is echter zeer de vraag. De eerste gegevens over het gebruik van tabak in Nederland dateren van omstreeks 1590. Het roken werd hier waarschijnlijk geïntroduceerd door jongelui uit Engeland die in Delft kwamen studeren. Maar de voortvarende Hollanders zagen er wel brood in. AI in 1610 was er een levendige handel in tabak uit Venezuela, West-Indië en Virginia. Deze handelsgeest, het bevaren van de wereldzeeën en het ingewortelde kwaliteitsbesef zijn ongetwijfeld de voornaamste oorzaken van het feit dat ons land in het bewerken en verhandelen van tabak zo'n belangrijke plaats heeft ingenomen.

Nederlands English